Trends & Ontwikkelingen

Van de bijna dertigduizend woorden uit het regeerakkoord worden er 102 gewijd aan cultuur. De grootste verandering is de herziening van de langjarige subsidies waarvan de termijn moet worden verlengd om culturele instellingen zekerheid te bieden en de regeldruk in de sector te verminderen. Deze financiële basisinfrastructuur (BIS) kent op dit moment een subsidietermijn van vier jaar. In haar partijprogramma zette CDA eerder in op een verlenging naar acht jaar, in het regeerakkoord wordt nog geen termijn genoemd.

Het lijkt erop dat het partijprogramma van het CDA de leidraad is geweest voor de overeenstemming op het gebied van cultuur. In haar programma zette de partij in op regionale spreiding en het behoud van culturele tradities, streektalen en dialecten, wat direct terug te zien is in de vier punten die de culturele sector behandelen. Dat D66, VVD en CDA elkaar op deze punten kunnen vinden, is niet verrassend, deze thema’s komen in ieders verkiezingsprogramma terug. Van meer culturele innovatie, waar D66 tijdens haar campagne voor stond of de wens van de VVD voor meer ondernemerschap in het culturele veld, lijkt geen sprake meer.

Hiphopcollectief New Wave geeft deze week vijf reünieconcerten in de Ziggo Dome. Met hun frisse en vernieuwende muziek hebben deze artiesten hiphop in Nederland definitief op de kaart gezet – en tien jaar later domineren ze nog steeds de hitlijsten. 

In 2015 won New Wave de Popprijs. Volgens Peter Sikkema, festivaldirecteur van Noorderslag en destijds jurylid voor de Popprijs, werd op dat moment pijnlijk duidelijk dat er een nieuwe generatie was opgestaan. ‘New Wave was de belangrijkste ontwikkeling in de pop op dat moment’, zegt Sikkema. Terecht dus dat zij er met de prijs vandoor gingen. Dat staat ook tien jaar later nog als een paal boven water. ‘Het is niet te geloven hoeveel invloed deze mensen hebben gehad’, zegt Sikkema. ‘Dit is een stel artiesten dat nog steeds bepaalt wat er op dit moment in de muziek gebeurt in Nederland.’

Rebecca Roozeman (2001) heeft zaterdag het Nederlands Vioolconcours gewonnen. Met haar uitvoering van het ‘Derde vioolconcert’ van Saint-Saëns kreeg ze zowel de Oskar Back Prijs (de eerste prijs van de jury) als de publieksprijs. Twee andere finalisten, Luna van Leeuwen (2003) en Yente Lottman (2001), kregen allebei de tweede prijs.

Met meer dan 200 activiteiten van de late vrijdagmiddag tot de vroege zaterdagochtend heeft de jaarlijkse Uitnacht Arnhem overgenomen. Met een uitgebreid programma presenteerden tientallen culturele initiatieven zich aan het publiek. Wethouder Cathelijne Bouwkamp reikte tijdens de Uitnacht de Arnhemse Cultuurprijs uit aan filmmaker Amir Zaza. Hij won afgelopen jaar een Gouden Kalf met zijn korte film Close Your Eyes Hind. Aan de prijs is een geldbedrag van 10.000 euro verbonden.

“Aan de slag”, zegt het coalitieakkoord. Maar niet voor cultuurmakers volgens de Kunstenbond. Wie het coalitieakkoord met de veelzeggende titel Aan de slag openslaat en naar de getallen kijkt ziet het volgende: voor kunst en cultuur komt er niets bij, en de publieke omroep levert 100 miljoen euro in. Het gelekte nieuws dat de extra bezuiniging van 50 miljoen van tafel is, verhult dat er nog steeds wordt bezuinigd op de publieke omroep. Min 100 miljoen is de kale uitkomst van de formerende partijen voor cultuur en media. Geen verrassing, wel een klap.

Jarenlang bleef cultuurbeoefening in de landelijke politiek grotendeels onbenoemd en daarmee ook onbemind. Daar komt verandering in, en Cultuurconnectie ziet dit als vooruitgang. Op papier klinken veel ambities hoopvol. Maar wie goed leest, ziet dat cultuurbeoefening vooral wordt gekoesterd in woorden, en nog onvoldoende wordt verankerd in beleid en begroting.

Het coalitieakkoord biedt een basis om op voort te bouwen. Cultuurconnectie ziet aanknopingspunten om samen met het kabinet, gemeenten en andere partners stappen te zetten. Cultuurconnectie roept het kabinet op om de uitgesproken waardering voor cultuurbeoefening te vertalen naar concreet, samenhangend beleid. Dat vraagt om structurele verankering en om een expliciete verbinding met onderwijs-, welzijns- en gezondheidsdoelen.

Kunsten ‘92 verdiept zich met een analyse in het coalitieakkoord. Daarbij kijken zij breder dan de cultuur- en mediaparagraaf. Kunsten ’92 vraagt zich af: wat staat er in het akkoord, wat is opvallend afwezig, waar liggen kansen en waar zien wij risico’s? Hoe sluit de bredere maatschappelijke boodschap aan bij het akkoord?

Opvallend afwezig in het akkoord zijn erfgoed, een structurele investering van €250 miljoen (conform het advies van de Raad voor Cultuur), aandacht voor internationaal cultuurbeleid, voldoende middelen naar gemeente- en provinciefonds en indexatie voor de culturele en creatieve sector. 

D66, VVD en CDA gaan aan de slag. Ook met cultuur en media. Het coalitieakkoord staat pal voor artistieke vrijheid en onafhankelijke journalistiek. En dat is wat de samenleving nodig heeft volgens Kunsten '92.

De formerende partijen laten ambities zien. Er komt een integraal mediabeleid, het cultuurbestel wordt verbeterd en de positie van kunstenaars, makers en journalisten krijgt aandacht. Zowel volkscultuur als klassieke kunsten worden in het akkoord gekoesterd, met extra aandacht voor talentontwikkeling, cultuurbeoefening en muziekscholen. Bibliotheken worden versterkt. De culturele en creatieve sector is blij met deze ambities en de uitgestoken hand. Tegelijkertijd zien we dat deze zich nog niet vertalen in extra geld voor cultuur.

Fela Kuti krijgt zondag postuum een Lifetime Achievement Award uitgereikt bij de Grammy’s. Dat meldt de organisatie. Dit maakt de Nigeriaan de eerste Afrikaan die de prestigieuze prijs wint. De muzikant overleed in 1997 geleden op 58-jarige leeftijd.

De multi-instrumentalist Fela Kuti, bekend van onder andere Water No Get Enemy, Lady en Zombie, wordt gezien als ‘de vader van de afrobeat’, een mix van jazz, funk en Afrikaanse ritmes die hij in de jaren zeventig bedacht. Hij bracht in zijn ruim drie decennia durende carrière meer dan vijftig albums uit.

De bibliotheek is geen culturele voorziening meer, maar een decentrale informatie- en samenkomstplek, ook in geval van nood. Dat schrijven Hans-Dieter Hiep en David Oldenhof-Boks in de Volkskrant.  

Rond de jaarwisseling hebben alle Nederlandse huishoudens een overheidsbrochure ontvangen om hen voor te bereiden op een noodsituatie. In deze overheidsbrochure wordt er een centrale plek genoemd in de buurten waar mensen elkaar kunnen treffen wanneer er thuis geen internet, elektriciteit en dus geen communicatie meer mogelijk is. Een plek waar de overheid informatie verstrekt en waar mensen mét de overheid te kunnen communiceren. Waar is die plek? De brochure laat dat in het midden, maar Hiep en Oldenhof-Boks stellen voor dat het antwoord is: de openbare bibliotheek. De bibliotheek is de vanzelfsprekende plek om de knooppunten van dit nieuwe netwerk neer te zetten, en zo hun vele buurtvestigingen te verbinden met een alternatief en publiek internet. 

Het nieuwe regeerakkoord bevat meerdere ontwikkelingen die direct raken aan het werk van bibliotheken en culturele centra. Wat opvalt is dat veel van wat de organisatie de Zoomerij in Dieren dagelijks doet wordt erkend en versterkt. Een aantal zaken relevant voor bibliotheken en centra voor de kunsten heeft directeur-bestuurder Doeko Pinxt opgesomd. Het akkoord bevestigt hoe belangrijk het werk van bibliotheken en centra voor de kunsten is voor taal, voor digitale vaardigheden, voor cultuur, voor ontmoeting en voor gelijke kansen.

Op 30 januari deed de rechtbank Midden Nederland uitspraak over het beroep van Holland Baroque, Holland Opera en Pynarello tegen de afwijzing van subsidie door het Fonds Podiumkunsten. De rechtbank heeft de beroepen tegen de besluiten van het Fonds Podiumkunsten gegrond verklaard. 

De rechtbank bepaalt dat het Fonds een nieuw besluit op bezwaar moet nemen met inachtneming van deze uitspraak. Daarvoor is vereist dat het Fonds een nieuw advies bij de adviescommissie opvraagt. De rechtbank geeft het Fonds tien weken voor het nemen van een nieuw besluit op bezwaar. Of het Fonds Podiumkunsten de aangevraagde subsidie uiteindelijk alsnog zal toekennen, is onderdeel van een vervolgtraject. 

Het eerste grote debat in Leiden in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart ging over cultuur. Tien politici kruisten de degens over dit onderwerp, maar echt wapengekletter bleef uit in de Nobel. De organisatie hiervan was in handen van de Cultuurtafel Leiden, een samenwerkingsverband van vijftien culturele instellingen in de stad. Zij hameren er al langer op dat Leiden in verhouding tot vergelijkbare steden te weinig geld uittrekt voor kunst en cultuur: 70 euro per inwoner per jaar. In andere middelgrote steden loopt dat soms op tot boven de 100 euro.

VVD-vertegenwoordiger Friso Versluijs windt er in zijn antwoord geen doekjes om en zegt: ,,Nul euro extra voor cultuur. Er moeten nu eenmaal keuzes worden gemaakt. Laten we kijken hoe die huidige 70 euro per inwoner optimaal kan worden verdeeld.’’ Aan de andere kant van het spectrum staat Studenten voor Leiden (SvL). Deze partij wist onlangs een meerderheid van de gemeenteraad achter zich te krijgen om het budget voor culturele subsidies met ruim drie ton te verhogen. Tijdens het debat toont SvL-vertegenwoordiger Stijn van der Horn zich opnieuw een warm pleitbezorger van cultuur. Behalve meer geld voor makers bepleit hij ook meer levendigheid in de stad. 

Vorig jaar was een succes voor Schunck Museum, PLT Theater Heerlen en poppodium Nieuwe Nor. Alle drie haalden ze een recordaantal bezoekers. Het is een hardnekkig idee dat cultuur elitair is. Toch lijkt het een achterhaald stigma. Steeds meer mensen weten dus hun weg te vinden naar het museum, poppodium en theater. Hoe kan dat? Een gesprek tussen drie culturele (marketing)bazen. Kees van den Berg (directeur Nieuwe Nor), Yoram Reintjens (hoofd marketing PLT Theater) en Dana Nieuwenboom (manager marketing en communicatie Schunck) gaan in gesprek.

Kees: „Dat komt onder andere door ons aanbod. Het is sowieso lastig om jongeren naar het poppodium te krijgen. Uitgaan is tegenwoordig erg duur. Om ze toch binnen te krijgen, hebben we nu 16+ feesten.” Yoram: „Bij ons is het echt een vooroordeel, dat er alleen ouderen naar het theater komen. Kom hier maar eens kijken als Jay Francis optreedt, dan zie je vooral jonge mensen." Wat ook helpt, is laagdrempeligheid. Het is een populair woord, maar alle drie de managers zijn het erover eens dat het werkt. Dana: „Onze bieb zit op meerdere locaties. Daardoor raken mensen bekend met ons en zijn we nooit ver weg."

Van Nederlanders boven de vijftien voelt 15 procent zich buitengesloten in de samenleving, blijkt uit CBS-onderzoek. Dat zijn vaker vrouwen, migranten, mensen met een lager inkomen of minder scholing. In de Bibliotoop in Woensel-Noord krijgen buurtbewoners het gevoel er wél bij te horen. „Mensen hebben dit nodig.”

De bibliotoop is een belangrijke plek voor de wijk, vooral voor de kwetsbare bewoners. Je ‘buitengesloten voelen’ is iets anders dan eenzaam zijn, vertelt Tanja Traag, hoofdsocioloog bij het CBS. "Om erbij te horen heb je daadwerkelijke verbinding met anderen nodig, die je het gevoel kunnen geven dat je gezien mag worden en ergens bij hoort.” Dat is precies wat de Bibliotoop in Eindhoven wil faciliteren. Eindhoven telt vier van dit soort locaties in verschillende stadsdelen. 

Veel cultuurbeleidsnota’s van gemeenten hebben de mond vol van het lokale ‘bloeiende culturele leven’, maar kijken vaak met een te smalle blik naar kunst en cultuurparticipatie, merken Sandra Trienekens en Annemarth Idenburg. Verbreed je blik! Kunst en cultuurparticipatie zijn immers verbonden aan alle aspecten van het leven. Ga na de gemeenteraadsverkiezingen en de daaropvolgende coalitieonderhandelingen het gesprek aan met collega’s.

De vraag welke rollen kunst en cultuurparticipatie spelen in een vitale lokale gemeenschap stond centraal in de recente studie van Urban Paradoxes en Trendbureau Overijssel: Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet: handreiking voor een gesprek over de toekomstige rol van kunst en cultuur in de samenleving. Daarin constateren we dat gemeenten vaak met een te smalle blik naar kunst en cultuurparticipatie kijken.

Het aantal mensen met een Museumkaart is afgelopen jaar gestegen naar een recordhoogte. Eind vorig jaar waren er ruim 1,54 miljoen kaarthouders, een groei van 3,2 procent ten opzichte van 2024. Dat meldt de Museumvereniging. Vooral de introductie van de digitale Museumkaart droeg bij aan de groei.

De Museumkaart is sinds vorig jaar ook beschikbaar als app. Inmiddels maken zo'n 500.000 mensen gebruik van een digitale kaart, ongeveer een derde van het totaal. Volgens de Museumvereniging verlaagt dat de drempel voor museumbezoek. "Je telefoon heb je immers altijd bij je", zegt directeur Vera Carasso.

Stichting Forten Nederland heeft op 22 januari 2026  de jaarlijkse Linie Awards uitgereikt tijdens een bijeenkomst op Fort bij Rijnauwen te Bunnik. Onder toeziend oog van ruim 100 erfgoedrelaties ontvingen twee mensen, die zich namens hun organisatie inzetten voor het behoud en de ontwikkeling van het verdedigingserfgoed in Nederland, een award: Eveline Blok van Vereniging Natuurmonumenten én Audrey Satoer van Fort Kijkduin.

De Linie Award, een prestigieuze erkenning binnen de branche van het verdedigingserfgoed, wordt toegekend aan personen die op innovatieve, duurzame of maatschappelijk betrokken wijze bijdragen aan de zichtbaarheid en beleefbaarheid van forten, vestingen, bunkers of linies.

De provincie Drenthe verleent een subsidie van in totaal 1,9 miljoen euro voor de restauratie, verduurzaming en herbestemming van diverse panden in UNESCO Werelderfgoed Koloniën van Weldadigheid. Het geld gaat naar in totaal 14 projecten in Veenhuizen, Frederiksoord en Wilhelminaoord.

De vele resultaten van de Gegevenslevering Wsob laten zien hoe het Nederlandse bibliotheeknetwerk zich ontwikkelt. Vaak wordt daarbij de vraag gesteld hoe Nederland het eigenlijk doet in vergelijking met andere landen. Is de ontwikkeling naar een ‘maatschappelijk-educatieve’ bibliotheek een specifiek Nederlandse trend? Of zijn in andere landen dezelfde trends zichtbaar? Een vergelijking van Europese bibliotheekstatistieken (2015-2024) biedt een nieuw perspectief op de Nederlandse cijfers.

De vergelijking laat de voorzichtige conclusie toe dat de Nederlandse openbare bibliotheken goed op weg zijn om de fysieke, ‘maatschappelijk-educatieve bibliotheek’ vorm te geven. Met de groei van het aantal bezoeken en activiteiten bevindt ons land zich in de voorhoede van de onderzochte landen. 

Er zijn van die ideeën die een onverwoestbaar leven leiden in de legitimatielobby van de muziekeducatie. Ze worden gebruikt en hergebruikt en her-hergebruikt totdat niemand meer weet waar dat idee vandaan kwam en of het eigenlijk wel klopt. Muziekeducatieve memes die we maar liever links moeten laten liggen. Evert Bisschop Boele, lector aan de Hanzehogeschool, noemt er een aantal. Waaronder het misverstand dat er in Nederland nog maar 12 muziekscholen zijn. 

Het Louvre heeft een wereldberoemd werk uit de collectie uitgeleend aan het Rijksmuseum in Amsterdam. Het is pas de tweede keer dat het Parijse museum de sculptuur Slapende Hermaphroditus, een Romeins marmeren beeld uit de tweede eeuw, in bruikleen geeft. Het beeld dat in de zeventiende eeuw is verfraaid door Gian Lorenzo Bernini maakt in Amsterdam deel uit van de tentoonstelling Metamorfosen.

Eindhoven heeft er een nieuwe plek voor professionele creatieve makers bij. Aan de Ruysdaelbaan 106 is een voormalig kantoorpand omgebouwd tot een toekomstbestendig ateliergebouw met ongeveer vijftig werkruimtes. Het gebouw biedt een functionele én inspirerende omgeving waar makers hun praktijk kunnen starten, laten groeien en verder ontwikkelen.

De vraag naar betaalbare en passende werkruimtes is groot, vooral onder makers die aan het begin van hun beroepspraktijk staan. Daarom is 70% van de atelierruimtes bestemd voor startende makers, terwijl 30% wordt verhuurd aan gevestigde makers die bijvoorbeeld ervaring delen, bijdragen aan talentontwikkeling of een maatschappelijke rol vervullen. 

De Raad voor Cultuur is kritisch over het verzoek van de NPO aan demissionair minister Gouke Moes (OCW) om een vijftal aanbodkanalen te beëindigen. In een briefadvies op verzoek van de bewindspersoon uit de raad met name zorgen over de verschraling van het culturele aanbod op de NPO.

De raad schrijft er begrip voor te hebben dat de NPO vanwege de omroepbezuinigingen scherpe keuzes moet maken. Inhoudelijk vallen de gemaakte keuzes ook nog wel te volgen. Maar de raad mist onderbouwing. Met name blijft de vraag hoe na stopzetting specifiek het culturele aanbod voor kijkers en luisteraars elders vindbaar en toegankelijk blijft. Om dat te borgen is meer inzicht nodig in de wijze waarop het verplaatsen van dat aanbod naar andere NPO-kanalen concreet wordt ingevuld, stelt de raad. Ook mist de raad publieksonderzoek. Dit heeft niet alleen impact voor kijkers en luisteraars, maar ook op de NPO als platform voor nieuw cultureel talent.

Tijdens ESNS 2026 stond de Business Dag, georganiseerd door ESNS en HellYes, volledig in het teken van de veranderende dynamiek tussen merken, festivals en live entertainment. In Brouwerij Martinus in Groningen kwamen professionals uit de muziek-, festival- en sponsorwereld samen om te reflecteren op marktontwikkelingen, data, samenwerking en de toekomstbestendigheid van partnerships. SponsorReport was aanwezig en deed verslag van de gesprekken, inzichten en discussies die samen een helder beeld schetsten van een sector in beweging.

Vanaf 28 januari staat de Cultuurconnectie vacaturebank online. Hier zie je meest actuele overzicht van vacatures bij leden en andere partijen in onze branche zoals centra voor de kunsten, muziek- en theaterscholen, provinciale ondersteuningsinstellingen en Volksuniversiteiten. Een vacature plaatsen is gratis voor leden.

Jordy Dik is in tien jaar tijd uitgegroeid tot een vooraanstaand figuur in de community art, met diverse onderscheidingen op zak. Hij werkt onder meer met vluchtelingen en met kinderen met en zonder beperking. Inclusief werken, stelt Dik, is niet ingewikkeld, maar methodes die tot kunst leiden zijn dat wel. Hij bouwt voorstellingen op met zijn ‘Relational Choreography’, waarin hij ook cursussen geeft.

Graag zou Dik zien dat zijn dansers in de toekomst een opleiding kunnen volgen aan dansacademies. ‘Als beleidsmakers échte gelijkwaardigheid en inclusiviteit willen, moeten ze meer maatwerk mogelijk maken.’ Het lastige is dat Compagnie Tiuri niet in bestaande hokjes past. Het subsidiesysteem laat niet toe dat Dik zijn performers betaalt. ‘Mijn droom is dat ál mijn dansers over vijf jaar een contract hebben. Dat is de toekomst. Dus als de minister van OCW mij uitnodigt op de koffie, dan ben ik er.’

Het ministerie van OCW, IPO en VNG werken met dit programma aan het versterken van de uitvoering van wettelijke taken op het gebied van erfgoed in de fysieke leefomgeving. Het grote aantal aanvragen van gemeenten en provincies in de eerste aanvraagronde onderstreept het belang van het programma. Binnen het programma kunnen gemeenten en provincies ondersteuning aanvragen voor producten of projecten die bijdragen aan een stevige basis voor erfgoedbeleid. 

2026 is het eerste jaar waarin cofinanciering wordt toegekend. Overheden grijpen deze impuls actief aan om erfgoed structureel te verankeren in beleid en uitvoering. De aanvragen zijn gespreid over de categorieën archeologie, leefomgeving en gebouwd erfgoed, of hebben betrekking op een erfgoedbreed initiatief.

Kunst speelt in gebiedsontwikkeling een veel grotere rol dan alleen “mooie dingen toevoegen”. Steeds vaker wordt kunst gezien als een strategisch instrument binnen gebiedsontwikkeling, niet als sluitpost. Het heeft een betekenis die zowel sociaal, ruimtelijk als economisch werkt. In gemeente Bernheze is dit daadkrachtig opgepakt bij de gebiedsontwikkeling van de traverse in Heeswijk-Dinther: een van de kernen van de gemeente. Samen met een groep bewoners en betrokkenen werd Carmela Bogman geselecteerd om een passend ontwerp te maken.

Van april tot oktober 2025 vond de World Expo plaats in Osaka, Japan. Voor dit internationale evenement, waarbij meer dan 160 landen en organisaties samenkwamen voor culturele uitwisseling en samenwerking, stelde het Nieuwe Instituut het culturele programma samen voor het Nederlandse paviljoen. Bekijk nu de terugblik op de lezingen, optredens, tentoonstellingen en samenwerkingen die binnen dit programma plaatsvonden.