Zoek bijvoorbeeld naar een activiteit of pagina

Meer creativiteit, ruimte voor eigen inbreng van de leerling en een open blik. Dit willen leerkrachten, directies, intermediairs en cultuuraanbieders aan leerlingen meegeven in acht jaar cultuureducatie. Dit doet een beroep op de leerkracht om te kunnen loslaten. Maar hoe doe je dat? Waar hou je vast en waar laat je los? Bram Relouw deelt zijn ervaringen.

- Geschreven door Bram Relouw

In veel klaslokalen hangt een bordje. Daarop staat: 'Fouten maken mag.' Dat is mooi, maar hoeveel ruimte is daarvoor? Leerkrachten, directies, intermediairs en cultuuraanbieders willen allemaal kwaliteitsslagen maken in de culturele programma's van scholen. De startvraag bij het ambitiegesprek: 'Wat willen we onze leerlingen meegeven in acht jaar cultuureducatie?' Waarop vaak gereageerd wordt met: niet meer 28 dezelfde werkjes, meer creativiteit, ruimte voor eigen inbreng van de leerling en een open blik. Doorvragend wat dit van het team vraagt, valt opvallend vaak het woord 'loslaten'.

Loslaten is een competentie die voor veel leerkrachten nieuw is. Er zal dus bijgeleerd moeten worden. Waar hou je vast en waar laat je los? Dat is nog niet zo eenvoudig. Door leerlingen alleen maar los te laten bij cultuureducatie ontstaat meestal niet-constructieve chaos. 

In scholingstrajecten met het team en externe trainers wordt 'loslaten' verder onderzocht en genuanceerd. Hoe geef je als leerkracht vorm aan je nieuwe rol als procesbegeleider? Hoe geef je gekaderde lesopdrachten waarbinnen vervolgens ruimte is voor eigen inbreng van de leerlingen? Hoe geef je leerlingen ruimte om te experimenteren?

Leren zonder fouten maken is niet mogelijk.

Leren zonder fouten maken is niet mogelijk. Van onverwachte situaties, chaos, mislukkingen en puinruimen leer ik in het bijzonder. Ook stimuleert dit reflectie: 'Wat is er opeens aan de hand?', 'Wat kan ik nu het beste doen?', 'Wat ging hier mis?' en 'Waarom voel ik me zo opgelaten?' Sommige antwoorden komen meteen en andere antwoorden pas na een paar dagen. Deze antwoorden zijn zonder uitzondering de motoren van mijn leerproces.

Een leerkracht verzucht tijdens een training creativiteitsbevordering: 'Ik kan mijn leerlingen toch niet als proefkonijnen gebruiken bij mijn leerproces?' Interessante opmerking. In hoeverre is experimenteren, en dus fouten maken, toelaatbaar als je voor de klas staat?

Wat helpt is ruimte maken voor het experiment. Door vooraf duidelijke afspraken te maken, worden teleurstellingen voorkomen. Stel een vraag als: 'Vandaag zou ik graag iets nieuws proberen, zullen we samen eens kijken of het werkt?' Door deze kwetsbare houding ontstaat ruimte waarin heel veel kan. Ook een in de ogen van de leerkracht mislukte les of opdracht kan heel waardevol zijn, ook voor de leerlingen. Mits je samen bekijkt wat er mis ging, zowel bij de leerlingen als bij jezelf. Vraag vooral door: 'Hoe kunnen we er samen voor zorgen dat dit de volgende keer anders verloopt?' In zo'n gesprek en de uitwerking hiervan in volgende lessen worden flexibiliteit, creativiteit en een open blik als vanzelf aangesproken. Hierdoor worden proefkonijnen actieve, betrokken leerlingen.

Bram Relouw is werkzaam bij Kunstbalie en coach van De Cultuur Loper. Tijdens het coachen van lokale intermediairs heeft hij veel gesprekken en teambijeenkomsten op basisscholen geleid.

cultuureducatie

Professionele leergemeenschap mbo

Met Professionele Leergemeenschappen (PLG) werken we aan een actueel vraagstuk mét het werkveld.

9 november 2026

Kansen voor cultuureducatie in het mbo

Wat zijn de mogelijkheden voor cultuureducatie in het mbo?

6 november 2026

Cultuur op het mbo: verbinding met jezelf en elkaar

Cultuureducatie is onderbelicht op het mbo. Het Koning Willem I College is daarom gestart met een pilot.

4 november 2026

Cultuur op het mbo: schrijven en emoties uiten in de klas

Cultuureducatie is op mbo-scholen nog erg onderbelicht. Yonder in Tilburg is daarom gestart met een pilotproject.

2 november 2026

Hoe zorg je ervoor dat cultuureducatie een vaste plek krijgt in het mbo?

De lessen die we leerden uit vier pilots cultuureducatie in het mbo.

2 november 2026

Blog | Gekke thee

Adviseur Masha Meegdes blogt over het hosten van een co-creatieve bijeenkomst.

26 oktober 2026

Dwarsfluit, Beatles en vinyl: cultuur volgens Noa

Jongeren en cultuur: Noa (16) uit Rucphen speelt dwarsfluit in het orkest, verzamelt Beatles-platen en maakte zelf haar versterker en box.

2 oktober 2026

Schaken, hiphop en scooters: cultuur volgens Delano

Jongeren en cultuur: Voor Delano (27) is cultuur overal, hij schaakt en houdt van hip hop.

8 september 2026

Cultuurprofessionals gespecialiseerd onderwijs in beeld

Hoe kunnen we aansluiten bij de specifieke talenten en manieren van leren van leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften?

20 augustus 2026

Basisschool De Ruimte: leren met verbeelding

Een inkijkje in het beleid van basisschool De Ruimte, waar cultuureducatie een vaste plek heeft in het dagelijks onderwijs.

30 juni 2026

Pilot Cultuurbus maakt kunst en cultuur beter bereikbaar voor basisscholen

Basisscholen in West-Brabant kunnen in schooljaar 2026-2027 eenvoudiger naar een museum, theater of andere culturele activiteit.

11 juni 2026

Blog | Speeltuin

Adviseur Masha Meegdes blogt over haar ervaringen met het 'hosten' van bijeenkomsten.

29 april 2026