Jongeren nemen vaker deel aan cultuur dan andere leeftijdsgroepen. Dat blijkt uit Waarde van cultuur 2026 én uit eerdere edities van dit onderzoek. Festivals staan bovenaan als favoriete activiteit, terwijl tekenen, schilderen, grafisch werk en zingen populaire vormen van beoefening zijn.
Om de belevingswereld van jongeren beter te begrijpen zijn onderzoekers in gesprek gegaan met verschillende groepen jongeren. In zes werksessies spraken ze met hen over wat ze graag doen en willen doen, maar ook over drempels die zijn ervaren en hun wensen en behoeften. Het blijkt dat jongeren vaak geen duidelijk onderscheid maken tussen culturele en vrijetijdsactiviteiten.
Hoe kijken jongeren dan tegen cultuur aan? En hoe past dit binnen hun vrijetijdsbesteding? Wij vroegen fotograaf Wiosna van Bon een fotoserie te maken met portretten van een aantal jongeren. Delano (27) bijt het spits af.
‘Het mooiste aan schaken is dat je met iedereen kunt spelen’
Voor Delano, projectcoördinator WiDB, uit ’s-Hertogenbosch begon schaken ooit als een ingewikkeld spel op de basisschool. Jaren later groeide het uit tot iets waar hij soms helemaal in op kan gaan. Schaken draait voor hem niet alleen om winnen. Het is ook een manier om contact te maken: met vrienden in de tuin of het park, online of op zijn werk.
Ook concerten en gamen spelen een belangrijke rol in zijn leven. Op het eerste gezicht zijn het heel verschillende werelden, maar ze hebben iets gemeen: ze brengen mensen bij elkaar.
Beter worden
“Ik schaakte vaak met een maat van mij in het park. Hij won altijd. Mijn motivatie was: ik moet beter worden dan hij.” Ook op zijn werk nam Delano het regelmatig op tegen mensen die veel sterker waren. “Ze kwamen elke vrijdag met mij een potje schaken. Iedere keer wonnen ze. Op een gegeven moment werd ik steeds beter en toen won ik van hen.”
Vanaf eind 2024 ging hij zich serieuzer in het spel verdiepen. “Ik keek allerlei schaakfilmpjes en volgden toernooien. Ik keek naar wie écht goed waren. Op een gegeven moment kom je erachter dat er veel meer bij komt kijken dan alleen weten hoe de stukken bewegen.”
Niet pas op een podium
Voor Delano begint cultuur niet pas wanneer iemand meedoet aan een wedstrijd, op een podium staat of onderdeel is van een organisatie. “Ik denk dat je niet de beste hoeft te zijn om met cultuur bezig te zijn. Cultuur is niet alleen wanneer je naar een toernooi gaat. Als je samen muziek maakt of een instrument speelt, hoef je ook niet per se op een podium te staan.”
Met vrienden zit hij regelmatig in het park. Twee mensen achter het schaakbord, terwijl de rest praat, meekijkt of zich met de partij bemoeit. “Sommigen zeggen: ik snap hier helemaal niks van. En iemand anders zit de hele tijd tips te geven aan degene die aan het verliezen is.”
Dat beeld levert soms verbaasde blikken op van voorbijgangers. “Het is wel grappig, want als we met een groep in het park zijn en mensen zien dat wij schaken, dan zie je ze regelmatig verbaasd kijken. Alsof we niet passen in het beeld dat mensen hebben van jongens die in het park rondhangen. De scooters staan er en de muziek staat aan, maar daar kan net zo goed een schaakbord bij.”
Saamhorigheid
Dat gevoel van ergens bij horen herkent Delano ook in hiphop. Delano gaat graag naar concerten. Festivals bezoekt hij ook, maar liever kiest hij voor een optreden van een specifieke artiest. Daarvoor reist hij vaak naar de Randstad of net over de grens naar België of Duitsland. Zo ging hij met zijn vriendin naar Hamburg voor The Weeknd en naar Antwerpen voor Kendrick Lamar.
“Negen van de tien keer zijn het superrelaxte mensen en kun je met iedereen wel een praatje maken. Ik voel me daar een soort van thuis. Van: ja, hier hoor ik wel bij. Je komt met hetzelfde idee: we gaan genieten van een artiest of van een bepaald soort muziek. Daardoor creëer je een bepaalde samenhorigheid.”
Een gedeelde interesse
Ook gamen is altijd onderdeel gebleven van Delano’s vriendengroep. Als tieners hielden ze LAN-party’s en heel af en toe doen ze dat nog steeds. “Niet meer zoals vroeger. Iedereen moet tegenwoordig werken, naar school of wat dan ook. Sommigen hebben zelfs al kinderen. Dan moet je echt ruim van tevoren afspreken.”
“Als je weet: o, die persoon houdt ook van schaken, dan heb je meteen een gespreksonderwerp.
Dezelfde regels
Op zijn werk ontmoet Delano mensen met verschillende culturele achtergronden. Daar merkt hij hoe makkelijk er contact kan ontstaan zodra er een schaakbord op tafel komt. “Schaken is overal hetzelfde. Dus wanneer iemand kan schaken, kun je altijd met diegene spelen, ook als je elkaars taal niet spreekt. Het mooiste aan schaken vind ik dat je daardoor met iedereen kunt spelen: ondanks verschillen in afkomst, cultuur en taal.”
Of schaken zelf cultuur is, vindt Delano lastig te zeggen. In eerste instantie noemt hij het een denksport, maar hij herkent wel een eigen wereld waarin mensen dezelfde interesse en kennis delen. “Als je van hiphop houdt, dan zit je bijvoorbeeld in de hiphopcultuur. Als je van schaken houdt, dan zit je in de schaakcultuur.”
Jongeren en cultuur
In de Cultuurpeiling, een vragenlijst onderzoek onder Brabanders, vragen we de inwoners van onze provincie uitgebreid uit over onder andere cultuurbeoefening. Jongeren zijn enorm actief: ze dansen, zingen, tekenen, gamen, schrijven, maken online content, maken muziek. Ze doen dit wel vooral individueel en ongeorganiseerd.
Cultuur begint voor jongeren niet pas wanneer het formeel wordt, bijvoorbeeld op een podium of bij een organisatie. Delano beaamt dit: "Cultuur begint niet pas wanneer je naar een toernooi gaat. Als je samen muziek maakt of een instrument speelt, hoef je ook niet per se op een podium te staan.”
Ook is cultuur geen gesloten hokje. Dat werd duidelijk tijdens de werksessies met jongeren die we organiseerden voor Waarde van cultuur 2026. Vooral vmbo- en mbo-opgeleiden noemen activiteiten uit het bredere vrijetijdsdomein als we ze vragen naar wat ze doen. Ben je benieuwd welke activiteiten dit zijn? Laat je verrassen in het verslag van de werksessies met jongeren.
