Op basisschool De Ruimte in Son en Breugel heeft cultuureducatie een vaste plek in het dagelijks onderwijs. Niet als los project, maar als manier van leren die door alles heen loopt. “Kinderen gebruiken taal, schrijven, lezen en rekenen als gereedschap. Kunst en cultuur zijn de vormgeving,” zegt schoolleider Michiel van Dijck. “Die basis is belangrijk, omdat het ruimte geeft aan hun creativiteit en ontwikkeling als mens.”
Tekst: Elmay Claassen
Toen de school zich aansloot bij Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK), lag er al een basis voor cultuureducatie. “We merkten dat leerkrachten heel gericht naar onze school solliciteerden om hier te werken,” vertelt Michiel. “Die brachten allemaal hun eigen creatieve bagage mee. Daardoor ontstond er vanzelf een drive om daar meer mee te doen.” Vanuit die dynamiek kwam er een gedeelde visie: cultuur is geen extraatje, maar een vanzelfsprekend onderdeel van goed onderwijs.
Leren door doen
Het inmiddels rijke lesprogramma zorgt voor een andere kijk op presteren. Michiel: “Cultuur helpt leerlingen om beter te worden in taal, rekenen en sociale vaardigheden. Het gaat erom dat je iets wilt bereiken omdat het je gelukkig maakt: presteren vanuit betrokkenheid, niet vanuit druk.”
Dat begint al in de onderbouw. Kleuters maken bijvoorbeeld zelf stillevens met echte objecten, die ze vervolgens natekenen of schilderen alsof ze kleine kunstenaars zijn. “Een kind leert hier door te experimenteren,” zegt Michiel. Kinderen ontdekken bijvoorbeeld hoe je kunt werken met houtskool en vetkrijt. Ze puzzelen met gezichten waarbij neus, ogen, mond of oren op een onverwachte plek staan. En ze maken kennis met begrippen als stilleven, kubisme, compositie en monotype.
Ruimte voor creativiteit
Kunst en cultuur zijn op deze school dus geen aparte vakken, maar een manier van leren die overal in terugkomt. Michiel: “Onze visie op cultuureducatie geeft de richting. Daarin komt onder meer terug dat ieder kind in contact komt met kunst in allerlei vormen. Als school organiseren we bewust een rijk aanbod aan activiteiten. De school ziet het als haar taak om talenten te herkennen en kinderen te helpen ze verder te ontwikkelen, zodat ieder kind zijn of haar eigen voorkeur en kracht kan ontdekken.”
Met steun van CmK brengt de school die visie in de praktijk. Er zijn nu opleidingen voor cultuurcoördinatoren waarin zij leren hoe zij cultuuronderwijs kunnen ontwikkelen, coördineren en borgen binnen de school. Daarnaast zijn er nieuwe materialen aangeschaft en creatieve leerplekken ontstaan zoals een atelier, studio en werkplaats. Ook ontwikkelde de school samen met muziekschool Art4U een doorlopende leerlijn muziek. “Afhankelijk van de leeftijd werken leerlingen met boomwhackers, ukeleles of keyboards en zo bouwen ze stap voor stap hun muzikale vaardigheden op.”
Breder kijken
Volgens Michiel ligt in het onderwijs nog te vaak de nadruk op taal en rekenen. “Die basis is belangrijk, maar kunst, cultuur en beweging horen daar net zo goed bij,” zegt hij. “We willen kinderen gelukkiger laten doorstromen naar de middelbare school. Dat ze terugkijken op een fijne basisschooltijd, waarin ze niet alleen hebben geleerd, maar ook leuke dingen hebben gedaan, hun talenten hebben ontdekt en die hebben kunnen ontwikkelen.”
Dat sluit aan bij hoe de school naar de ontwikkeling van kinderen kijkt. “Cultuureducatie en -participatie zorgen voor inclusie en diversiteit, versterken weerbaarheid, probleemoplossend vermogen en maatschappelijke verbinding. Dat heeft ook een preventieve waarde. Niet alles is meetbaar, maar wel merkbaar.”
Volgens Michiel krijgt dit nog te weinig aandacht. “We denken vaak dat alles in structuren te vangen is en dan vanzelf goed komt, maar zo werkt het niet. Volgens mij moet je juist beginnen bij je hart en daarna je hoofd gebruiken om verder te groeien. Zo leren kinderen te doen wat hen blij maakt en beter aan te sluiten bij hun eigen drijfveren. We hopen op meer middelen en meer landelijke erkenning voor de waarde van cultuureducatie.”
Team in beweging
De cultuurcoördinatoren hebben vooral een inspirerende rol. Ze helpen collega’s op weg. Tijdens studiedagen laten ze zien hoe laagdrempelig cultuureducatie kan zijn.
“Op het moment dat je ergens goed in bent, doe je er automatisch graag meer van,” zegt Michiel. “En dat werkt ook andersom. Veel leerkrachten vinden dans lastig, omdat ze meteen denken aan ingewikkelde choreografie. Maar als je begint met iets eenvoudigs, zoals kinderen laten ontdekken hoe je op verschillende manieren met een stoel kunt bewegen, gaat het juist om verkennen en uitproberen. Je kunt eromheen lopen, erop klimmen of juist heel langzaam benaderen. Door dat soort simpele opdrachten ontdekken kinderen wat dans eigenlijk is: niet iets dat ‘mooi’ moet zijn, maar iets waarmee je kunt onderzoeken, spelen en bewegen.”
Door op deze manier te werken is cultuur geborgd als iets van het hele team, en niet alleen van enkele specialisten. “Maak het klein, dan blijkt het vaak verrassend goed te doen.”
Zichtbare impact
De effecten zijn dagelijks zichtbaar in de school. “Soms zie ik werk van kleuters waarvan ik denk: dat niveau verrast echt,” zegt Michiel. “Ouders zien ook dat hun kinderen er blij van worden, en soms gaan ze er na schooltijd mee verder. Dan heb je echt iets aangeraakt dat de moeite waard is.”
De volgende stap is het versterken van verbinding. Cultuur, taal en wereldoriëntatie worden steeds vaker in samenhang aangeboden. “In elk thema zit iets creatiefs,” zegt Michiel. “Die vakken versterken elkaar juist.” Bij een thema over flora en fauna gaat het dan niet alleen om kennis over de natuur, maar ook om het onderzoeken van vormen in bladeren en insecten en het vertalen daarvan naar eigen beeldend werk.
Voor scholen die willen starten met cultuureducatie is zijn boodschap simpel: begin niet bij regels of systemen, maar bij mensen. Zoek waar de energie in het team zit en bouw daarop verder. “Doe meer van wat je raakt,” zegt Michiel. “Dan merk je vanzelf dat cultuur geen los onderdeel is, maar iets dat als vanzelf door het hele onderwijs heen gaat lopen.”
Meer weten over cultuureducatie in samenhang met het lesprogramma?
Neem contact met ons op.
